જ્વાળામુખી ઇથોપિયામાં ફાટ્યો, તો પછી 4500 કિમી દૂર ગુજરાત સુધી કેમ પહોંચી રાખ? જાણો તમામ માહિતી

જ્વાળામુખી ઇથોપિયામાં ફાટ્યો, તો પછી 4500 કિમી દૂર ગુજરાત સુધી કેમ પહોંચી રાખ? જાણો તમામ માહિતી

Ethiopia Volcano Eruption Ash: ઇથોપિયામાં જ્વાળામુખી ફાટવાથી તેની રાખ 4,500 કિલોમીટર દૂર દિલ્હી અને પડોશી રાજ્યો સુધી પહોંચી ગઈ છે. રવિવારે ઇથોપિયાના અફાર ક્ષેત્રમાં હૈલી ગુબ્બી નામનો જ્વાળામુખી ફાટ્યો હતો. સેટેલાઇટ છબીઓમાં રાખનો ગોળો ઉપર તરફ ઉછળતો દેખાય રહ્યો છે. જ્વાળામુખીનો ગાઢ ધુમાડો આકાશમાં 14 કિલોમીટર સુધી ઉંચો જોવા મળ્યો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ રાખ માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ યમન, ઓમાન અને ઉત્તર પાકિસ્તાન સુધી પહોંચી છે.

સોમવારે સાંજે ઈન્ડિયા મેટ સ્કાય વેધરે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં અહેવાલ આપ્યો હતો કે, હૈલી ગુબ્બી જ્વાળામુખી ક્ષેત્રથી ગુજરાત સુધી રાખનો ઢગલો દેખાઈ રહ્યો છે. જ્વાળામુખી ફાટવાનું બંધ થઈ ગયું છે, પરંતુ તેની રાખ વાતાવરણમાં ઉંચાઈ પર પહોંચી ગઈ છે.આ રાખના વાદળો 100-120 કિમી/કલાકની ઝડપે ઉત્તર ભારત તરફ આગળ વધ્યા અને 25,000 થી 45,000 ફૂટની ઊંચાઈએ પહોંચ્યા હતા. જોકે, આમાં કોઈ જાનહાનિના અહેવાલ નથી, તો પણ પ્રશ્ન એ રહે છે કે, જ્વાળામુખીની રાખ 4500 કિલોમીટરની મુસાફરી કરીને દિલ્હી કેવી રીતે પહોંચી? ચાલો સરળ શબ્દોમાં વિસ્ફોટ પાછળના વિજ્ઞાનને સમજીએ.

સાદા શબ્દોમાં કહીએ તો, પૃથ્વીની અંદર એટલી બધી ગરમી હોય છે કે, કેટલાક ખડકો ધીમે ધીમે ઓગળી જાય છે, જે મેગ્મા નામનો જાડો, વહેતો પદાર્થ બનાવે છે. તે તેની આસપાસના ઘન ખડકો કરતાં હળવો હોય છે, તેથી મેગ્મા ઉપર ઉઠે છે અને એકઠા થાય છે. આખરે, મેગ્મા કાણા અને તિરાડો દ્વારા પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચે છે. જેમ જેમ દબાણ વધે છે, તેમ તેમ તે ફાટી નીકળે છે. ફાટેલા મેગ્માને લાવા કહેવામાં આવે છે. જોકે, બધા જ મેગ્મા વિસ્ફોટનું કારણ હોતા નથી. ઘણા જ્વાળામુખી ધીમે ધીમે ફૂટે છે અને ધીમે ધીમે વહે છે.

કેટલાક જ્વાળામુખી વિસ્ફોટક હોય છે, જ્યારે કેટલાક વિસ્ફોટક હોતા નથી. વિસ્ફોટ થાય છે કે, કેમ તે મેગ્માની રચના પર આધાર રાખે છે. જો વહેતો મેગ્મા પાતળો હોય, તો વાયુઓ સરળતાથી બહાર નીકળી જાય છે. જ્યારે તે ફાટે છે, ત્યારે કોઈ વિસ્ફોટ થતો નથી અને કોઈ નુકસાન થતું નથી. જો મેગ્મા ભારે અને ચીકણું હોય છે, તો વાયુઓ બહાર નીકળી શકતા નથી. જ્યારે વાયુઓનું દબાણ વધે છે, ત્યારે તે ફાટી નીકળે છે. આમ, જ્વાળામુખી વિસ્ફોટની અસરો દૂર સુધી જોવા મળે છે. આથી, તેની રાખ હવામાં ભળે છે અને પવનો તેની રાખ સેંકડો કિલોમીટર સુધી લઈ જાય છે.

હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય કે, ઇથોપિયન જ્વાળામુખીની રાખ દિલ્હી અને અન્ય દેશોમાં કેવી રીતે પહોંચી? જવાબ જેટ સ્ટ્રીમ હવા છે. ત્યાંથી નીકળેલી રાખના વાદળો 4,500 કિલોમીટર દૂર પહોંચી ગયા છે, પરંતુ વિજ્ઞાન જણાવે છે કે, જ્વાળામુખીની રાખ 5,000 કિલોમીટરની ત્રિજ્યાથી પણ વધી શકે છે. જ્વાળામુખીની રાખ કેટલી દૂર જાય છે તે વિસ્ફોટની તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે.

મોટા જ્વાળામુખી વિસ્ફોટ પર એટલું દબાણ હોય છે કે તેની રાખ 10 થી 40 કિલોમીટરની ઊંચાઈ સુધી પહોંચે છે. આટલી ઊંચાઈએ, પવન ખૂબ જ ઝડપથી ફૂંકાય છે. આને જેટ સ્ટ્રીમ એર કહેવામાં આવે છે. આ જેટ સ્ટ્રીમ એર રાખને હજારો કિલોમીટર સુધી લઈ જાય છે.હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય કે, જ્વાળામુખીમાંથી નીકળેલો કાટમાળ કેટલો દૂર જશે? નિષ્ણાતો કહે છે કે જે રાખ હળવી હોય છે અને જેટ સ્ટ્રીમ એરના સંપર્કમાં આવે છે તે જ હવામાં સેંકડો કિલોમીટર સુધી જાય છે. જેટ સ્ટ્રીમ એર 100-300 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે રાખને આગળ લઈ જાય છે.

આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થતી રાખમાં ખૂબ જ હળવા કણો હોય છે. તે પવનમાં એટલી ઝડપથી ફરે છે કે, તેને જમીન પર પાછા ફરવામાં સમય લાગે છે. ઓછા ભેજને કારણે, રાખ સરળતાથી સ્થિર થતી નથી. નીચા સ્તરે, જ્યારે હવા ભેજવાળી હોય છે, ત્યારે રાખ પડે છે. જોકે, ઉપરની હવામાં આવું થતું નથી.

સોમવાર સાંજે, રાખના વાદળ લાલ સમુદ્ર પાર કરીને મધ્ય પૂર્વ અને મધ્ય એશિયા તરફ આગળ વધ્યા હતા. આ પછી, એરલાઇન્સે તેમની ફ્લાઇટ્સ રદ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ઇન્ડિગોએ પણ 6 ફ્લાઇટ્સ રદ કરી છે. જ્વાળામુખીની રાખમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને ખડકના કણો હોય છે. આના કારણે આકાશમાં અંધારું થઈ જાય છે. આની સૌથી સીધી અને મોટી અસર હવાઈ મુસાફરી પર પડે છે. દિલ્હી અને અન્ય અસરગ્રસ્ત શહેરોની ફ્લાઇટ્સ મોડી પડી શકે છે અને મુસાફરી લાંબી થઈ શકે છે.આનાથી દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા પર અસર પડશે. આકાશ સામાન્ય કરતાં વધુ ધુમ્મસવાળું દેખાશે. DGCA એ એરલાઇન્સ અને એરપોર્ટ્સને આનો ઉકેલ લાવવા સૂચનાઓ જાહેર કરી છે. PTI ના અહેવાલ મુજબ, આકાશ એર, ઇન્ડિગો અને KLM જેવી એરલાઇન્સે રાખના વાદળોને કારણે કેટલીક ફ્લાઇટ્સ રદ કરી છે.